ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਕਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਮਾਨਵ-ਵਾਦੀ ਤਰਕ।

ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਰਚਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਦਰਪਣ, ਉਭਾਰ ਨਿਖਾਰ, ਪਿਘਲਦਾ ਲਾਵਾ, ਜਦ ਰੋਈ ਧਰਤ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਤੇ ਹਯਾਤੀ ਦਾ ਨੂਰ ਮੇਰੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਹਰ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਾਠ ਉਪ੍ਰੰਤ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਹਰ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ-ਗਾਥਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਦੀਆਂ ਯੁਗਤਾਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਕਵਿਤਾ ਦੂਜੀ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਲਾਤਮਿਕ ਅਤੇ ਮਿਆਰੀ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ।
ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਅਗਿਆਤ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਗਾਥਾ ਦਾ ਗੁਣ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਵੀ ਲੋਕ ਗਾਥਾ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਗਾਥਾ ਨੂੰ (Folk ballad) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਤ ਗੁਣ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਲਾਤਮਿਕ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ, ਬਨਾਵਟੀ ਸੂਖ਼ਮਤਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਭਗੋਲਿਕ ਯਥਾਰਥ ਹੋਵੇ, ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸੰਗੀਤਮਈ ਕਥਾਨਕ ਹੋਣ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਵੀਰ ਰਸ ਅਤੇ ਸਿ਼ੰਗਾਰ ਰਸ ਹੋਵੇ, ਸਫੂਰਤੀਦਾਇਕ, ਸੰਗੀਤਾਮਿਕ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ-ਜਨਕ ਹੋਣ ਆਦਿ। ਲੋਕ-ਗਾਥਾਵਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਰਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਲੰਕਾਰਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਗੀਤ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਮਾਨਾਰਥਕ ਹੀ ਸਮਝੀਆ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।